Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nde devam eden kapsamlı restorasyon çalışmalarının yer altı ayağını yerinde inceledi. Ayasofya'nın tarihi tünellerine inen Bakan Ersoy, Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Fırat Diker'den yürütülen kazı, temizlik, belgeleme ve güçlendirme çalışmaları hakkında bilgi aldı.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmalarının sürdüğü Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nin yer altı tünellerine indi. Bakan Ersoy, yer altındaki tünellerden kamuoyuna önemli açıklamalar yaptı. Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinden 3 bin tona yakın dolgu malzemesinin çıkarıldığını, toplam 420 metrelik tünel hattının temizlendiğini açıklayan Ersoy, hipoje olarak adlandırılan yer altı mezar yapısında mevcut Ayasofya'dan daha eski bir döneme ait olduğu değerlendirilen yapı katmanlarına ulaşıldığını bildirdi. Bakan Ersoy, Ayasofya'nın uygun yer altı bölümlerinin ziyaretçilerle buluşturulması için teşhir projesi hazırlanmasının planlandığını da duyurdu.

İncelemelerinin ardından yer altında basın mensuplarına açıklamalarda bulunan Ersoy, Ayasofya'nın tarihi su altyapısından yer altı mezar yapısına, tespit edilen yeni mekanlardan yüzlerce metre uzunluğundaki tünellere kadar çalışmaların ulaştığı son durumu paylaştı.

Ayasofya'da Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon sürecinin yürütüldüğünü belirten Bakan Ersoy, çalışmaların yalnızca yapının görünen bölümleriyle sınırlı olmadığını, yer altındaki tarihi mirasın da bilimsel yöntemlerle araştırıldığını vurguladı.

'Ayasofya'nın altından 3 bin tona yakın dolgu malzemesi çıkarttık'

Ayasofya'nın korunması için büyük bir hassasiyetle çalıştıklarını ifade eden Bakan Ersoy, şunları söyledi:

'Sizlerin de bildiği gibi Ayasofya-i Kebir Camii'nde Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmalarını başlattık ve büyük bir hassasiyetle sürdürüyoruz. Bu çalışmalar kapsamında eserin yer altında bulunan tünellerinde ve hipoje, yani yer altı mezar yapısında da titiz bir süreç yürütüyoruz.'

Yer altı çalışmalarının aşamalarına ilişkin tarihleri de paylaşan Ersoy, '31 Aralık 2024'te Ayasofya Camii'nin yer altı bölümlerine ait birinci etap etüt çalışmalarına, 2 Aralık 2025'te ise ikinci etap uygulamalarına başladık. Bu kapsamda Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinde temizlik çalışmaları gerçekleştirdik ve alandan toplamda 3.000 tona yakın dolgu malzemesi çıkardık. Temizlik çalışmalarında önemli bir mesafe katettik; kalan bölümlerde çalışmalarımızı sürdürüyoruz' dedi.

Akciğer kanserinin en önemli önlenebilir risk faktörü sigara
Akciğer kanserinin en önemli önlenebilir risk faktörü sigara
İçeriği Görüntüle

Ayasofya'nın yer altındaki tarihi yapıların İstanbul'un geçmişteki su yönetimi sistemine ilişkin önemli bilgiler sunduğunu belirten Bakan Ersoy, tünellerin tarih boyunca üstlendiği işleve dikkat çekti. Ersoy, 'Bu yer altı ağı, tarih boyunca su dağıtımı ve yağmur sularının tahliyesi bakımından önemli işlevler üstlenmiştir. Yürüttüğümüz çalışmalarla Ayasofya'nın yer altı yapılarını ortaya çıkarırken İstanbul'un tarihi su yönetimi altyapısına ilişkin bilgileri de derinleştiriyoruz' ifadelerini kullandı.

Vezir Bahçe ve Batı Bahçe'de yürütülen temizlik çalışmalarıyla yer altındaki tarihi mekanların ve tünel bağlantılarının daha ayrıntılı biçimde incelenebildiğini aktaran Ersoy, çalışmaların bilimsel belgeleme ve koruma ilkeleri doğrultusunda sürdürüldüğünü kaydetti.

Ayasofya'nın altında daha eski bir dönemin izleri

Bakan Ersoy'un açıklamalarında öne çıkan gelişmelerden biri de Vezir Bahçe bölgesindeki hipoje yapısında yürütülen çalışmalar oldu.

Yer altı mezar yapısındaki kazıların tamamlandığını açıklayan Ersoy, yapının özelliklerine ilişkin şu bilgileri verdi:

'Vezir Bahçe bölgesindeki hipoje yapısına ait kazıları tamamlamış durumdayız. Birbirine bağlantılı mekanlardan oluşan yapının ana mekanı yaklaşık 8 metre uzunluğa ve yine 8 metre toplam genişliğe sahiptir. Yapıda batı ve doğu yönünde iki farklı kanal hattı bulunmaktadır. Doğu yönünde devam eden Kanal-1 yaklaşık 25 metre uzunluğundadır ve buranın temizliğini tamamladık. Batı yönünde devam eden Kanal-2 hattında ise çalışmalarımızı sürdürüyoruz.'

Hipojede yürütülen temizlik çalışmalarında çamurla kaplı tabanın daha da altına inildiğini açıklayan Bakan Ersoy, mevcut Ayasofya yapısından daha eski bir döneme ait olabileceği değerlendirilen katmanlara dikkat çekti. Ersoy, 'Hipojede yürüttüğümüz temizlik çalışmalarında çamurla kaplı tabanın 1,5 metre daha altına indik. Bu bölümün mevcut Ayasofya yapısından daha eski bir döneme ait olduğunu değerlendiriyoruz. Böylece eserin yer altında, farklı dönemlere uzanan yapı katmanlarını da gün yüzüne çıkarıyoruz' dedi.

Batı Bahçe'de 6 mekan ve 9 tünel tespit edildi

Ayasofya'nın Batı Bahçe bölümünde sürdürülen çalışmaların ayrıntılarını da paylaşan Bakan Ersoy, bu alanda altı ayrı mekan ve bunlarla bağlantılı dokuz tünel tespit edildiğini açıkladı. Ersoy, 'Yer altı çalışmalarının sürdüğü diğer bölge olan Batı Bahçe'de ise Mekan-1'den başlayarak adlandırdığımız altı alan ve bu alanlarla ilişkili dokuz tünel tespit ettik' ifadelerini kullandı.

Tespit edilen mekanların mimari özelliklerine ilişkin bilgi veren Bakan Ersoy, şöyle konuştu:

'Söz konusu altı alandan Mekan-1, 2 ve 3'ün atrium, yani avlu yapısına ait bodrum katları olduğunu söyleyebiliyoruz. Mekan-3 aracılığıyla geçiş sağlanan Mekan-4 ise atriumun hemen güneyinde yer alan farklı bir yapı olarak karşımıza çıkıyor. Buranın batı yönünde devam ettiği, fakat bir ayırıcı duvar vasıtasıyla bölündüğü anlaşılıyor.'

Diğer mekanlarda da araştırmaların sürdüğünü belirten Ersoy, 'Mekan-2'nin kuzey yönündeki uzantısı durumunda olan Mekan-5'in şu ana kadar 4,5 metre uzunluğundaki kısmını ortaya çıkardık. Bu mekanın aynı doğrultuda devam ettiği anlaşılıyor' dedi.

Mekan-6'nın ise Mekan-1'in kuzeyinde ve yapıya bitişik konumda bulunduğunu aktaran Ersoy, bu bölümün Soğukçeşme Sokağı'na doğru uzandığını ve yaklaşık 4 metre uzunluğunda, 4 metre genişliğindeki kısmının tespit edildiğini bildirdi.

Bakan Ersoy, genişlikleri 4 ila 4,8 metre arasında değişen koridor görünümlü mekanlardan 2, 3, 5 ve 6 numaralı alanlarda çalışmaların devam ettiğini söyledi.

56 metrelik tarihi mekanda yapısal hasarlar giderildi

Ayasofya'nın yer altı bölümlerinde yalnızca kazı ve temizlik değil, tarihi dokunun korunmasına yönelik kapsamlı onarım ve güçlendirme çalışmalarının da gerçekleştirildiğini belirten Bakan Ersoy, müdahalelerde özgün malzemeye eş malzeme kullanıldığını vurguladı. Ersoy, '56 metre uzunluğundaki Mekan-2'de, 18 metrelik hat boyunca tonozlarda tamamlama çalışmaları yaparak yapısal hasarları giderdik. Bu müdahalelerde özgün malzemeye eş malzeme kullandık. Mekan-2 ve 3'ün daha sonraki dönemlerde yapılan ara taş duvarlarla bölündüğü veya kesintiye uğradığı anlaşılıyor' dedi.

Mekan-3'te dolgu toprağın temizlenmesi ve çıkarılan malzemelerin hassas biçimde elenmesi işlemlerinin sürdüğünü ifade eden Ersoy, duvarlar ile üst örtüyü oluşturan tonozlarda onarım ve güçlendirme çalışmalarının devam ettiğini kaydetti.

Ayasofya'nın altında 420 metrelik tünel hattı temizlendi

Bakan Ersoy, Batı Bahçe'de tespit edilen dokuz tünelden yedisinde dolgu toprak temizliğinin gerçekleştirildiğini, diğer iki tünelde ise tespit ve belgeleme çalışmalarının yapıldığını açıkladı.

Tünellerin tarihi altyapı işlevi gördüğünün değerlendirildiğini belirten Ersoy, 'Bu altı mekanla ilişkili dokuz tünelin altyapı işlevi gördüğünü değerlendiriyoruz. Tünel-2 ve Tünel-8 dışındaki yedi tünelde dolgu toprak temizliği yaptık. Tünel-2 ve Tünel-8'de ise tespit ve belgeleme çalışmaları gerçekleştirdik' ifadelerini kullandı.

Temizlenen tünellerin toplam uzunluğunun 420 metreye ulaştığını duyuran Bakan Ersoy, en uzun hattın 180 metreyle Tünel-4 olduğunu bildirdi. Ersoy, 'Toplamda 420 metre uzunluğundaki tünel hattını temizledik. Bunların en uzunu, 180 metre ile Tünel-4'tür. Roma Caddesi ile ilişkili olabileceğini düşündüğümüz bu hat, Ayasofya'nın giriş cephesine paralel biçimde Fatih Medresesi önünden başlayarak ziyaretçi giriş noktasına doğru yüzde 3 eğimle uzanıyor' dedi.

180 metrelik tünelde roma caddesi bağlantısı ihtimali

Ayasofya'nın yer altındaki en uzun tünel hattının Roma Caddesi ile ilişkili olabileceğine yönelik değerlendirme, çalışmaların tarihi İstanbul'un altyapısının anlaşılması açısından taşıdığı önemi de ortaya koydu.

Bakan Ersoy, tünellerdeki yapısal hasarların giderilmesine yönelik çalışmalara ilişkin şu bilgileri paylaştı:

'Tünel-4 ve Tünel-5'te, 10'ar metrelik hat boyunca tonozlardaki hasarları giderdik. Tünel-4'te ayrıca 50 metrelik hat boyunca paslanmaz çelik tahkimatla güçlendirme çalışmalarını tamamladık. Tünel-5'te de aynı çalışmayı 90 metrelik hat boyunca sürdürüyoruz.'

Bakan Ersoy, mevcut tünel yapısının havalandırma ihtiyacını karşılamakta yetersiz kaldığını belirtti. Ersoy, 'Bütün bu çalışmalar yapılırken yer altı yapılarının havalandırma bakımından kullanılabilirliğini de değerlendiriyoruz. Burada tarihi altyapının işlevi ile bugünkü yapının mekanik havalandırma ihtiyacını ayrı ayrı ele almak gerekiyor' dedi.

Teknik değerlendirmelerin sonuçlarını paylaşan Bakan Ersoy, şöyle devam etti:

'Mevcut zemin altı tünel çıkışının fiziki kesit alanı yaklaşık 0,5 metrekaredir. Yapılan teknik değerlendirmelere göre mevcut çıkış, yapının ihtiyaç duyduğu saatte 120 bin metreküplük minimum havalandırma debisinin yalnızca yüzde 3,6'sını karşılayabiliyor.'

Mevcut menfezin ana giriş kapısına yakın konumda bulunmasının da havalandırma açısından sınırlamalar oluşturduğunu belirten Ersoy, içeri verilecek havanın ana mekana yeterince dağılmadan dışarı çıkma riski bulunduğunu ifade etti.

Bakan Ersoy, gelecekte gerçekleştirilecek lazer tarama ve belgeleme çalışmalarının sonuçlarına göre yer altı tünel ağının iklimlendirilmiş taze hava besleme altyapısı olarak yeniden değerlendirilebileceğini, ancak bunun yeni bulgulara ve teknik incelemelere bağlı olduğunu söyledi.

'Ayasofya'nın yer altındaki tarihi zenginliğini de görünür hale getireceğiz'

Bakan Ersoy, açıklamasında Ayasofya'nın yer altı bölümlerinin geleceğine ilişkin önemli bir hedefi de kamuoyuyla paylaştı.

Yürütülen çalışmaların yalnızca tarihi yapıların araştırılması ve korunmasını değil, uygun bölümlerin ziyaretçilerle buluşturulmasını da amaçladığını belirten Ersoy, bu doğrultuda bir teşhir projesi hazırlanmasının planlandığını duyurdu. Bakan Ersoy, 'Çalışmalarımızın bir diğer hedefi de uygun yer altı bölümlerini ziyaretçilerle buluşturmaktır. Bu doğrultuda bir teşhir projesi hazırlamayı planlıyoruz. Yapının korunmasını ve ziyaretçi güvenliğini esas alarak Ayasofya'nın yer altındaki tarihi zenginliğini de görünür hale getireceğiz' ifadelerini kullandı.

Ayasofya'nın tarihi mirasının bütün katmanlarıyla korunmasının öncelikleri olduğunu vurgulayan Ersoy, açıklamasını şu sözlerle tamamladı:

'Ayasofya'yı bütün katmanlarıyla korumak, bilimsel yöntemlerle belgelemek ve gelecek nesillere aktarmak için çalışmalarımızı aynı hassasiyetle sürdüreceğiz.'