Yapay zekâ hakkında herkesin bir tahmini var. Bazı araştırmacılar ise ölçmeyi seçti. Buldukları şey, bilgisayar tarihinin en ünlü yasasını hatırlatıyor:

Yapay zekânın da bir Moore Yasası var.

Bir deney düşünün. Bir yazılımcıya küçük bir iş veriyorsunuz, 4 dakikada bitiriyor. Aynı işi 2023'ün en gelişmiş yapay zekâsına veriyorsunuz; iki denemeden birinde batırıyor.

Şimdi deneyi bugün tekrarlayın. Bu kez yazılımcının iki tam iş gününde, yani 16 saatte bitirebileceği bir iş veriyorsunuz. Yapay zekâ yine iki denemeden birinde başarıyor.

Üç yılda 4 dakikadan 16 saate.

Bu ölçümleri Kaliforniya'daki bağımsız araştırma kuruluşu METR yaptı. Ortaya çıkan eğri, bilgisayarları yarım asırda odalardan cebimize taşıyan Moore Yasası'na benziyor. O yasaya göre çiplerdeki transistör sayısı iki yılda bir ikiye katlanıyordu. Yapay zekânın tek başına bitirebildiği işin boyu ise 2019'dan bu yana ortalama 7 ayda bir ikiye katlanıyor. Son iki yılda bu süre 3-4 aya indi.

Yapay zekânın tek başına bitirebildiği işin süresi: 2023'te 4 dakika, 2026'da yaklaşık 16 saat (METR ölçümleri)

METR ölçümleri: Yapay zekânın yarı yarıya başarabildiği işin süresi (2023-2026). Kesikli alan, eğri bozulmazsa nereye gideceğini gösteren projeksiyondur.

Cetvel kısa geldi

Hikâyenin en ilginç yeri burası. Mayıs 2026'da METR, 16 saatin üzerindeki ölçümlerinin artık güvenilir olmadığını duyurdu: Makineyi zorlayacak kadar uzun görev kalmamıştı. Eylülde ölçüm sayfasını güncellemeyi de bıraktılar. Kısacası yapay zekâ, kendisini ölçmek için yapılan cetvelin ucuna dayandı.

Yine de heyecanı bir dipnotla dengeleyelim: Yarı yarıya başarmak, işi teslim etmek demek değil. Aynı model, on denemenin sekizinde başarması istendiğinde yaklaşık 3 saatlik işlerde kalıyor. Yani makine iki günlük bir işe girişebiliyor ama iki denemeden birinde yolda kalıyor.

Eğri böyle giderse

Son yılların hızını değil, uzun dönemin daha yavaş temposunu esas alarak tahmin edelim:

  • 2027: Bir iş gününü on denemenin sekizinde bitiren yapay zekâlar.
  • 2028: Bir aylık işi tek başına üstlenmeye girişen yapay zekâlar.
  • 2030: Asıl kırılma iş sayısında değil, mesleğe giriş kapısında.

Sonuncusunun ilk işaretleri şimdiden görülüyor. Stanford Üniversitesi'nin ağustosta güncellediği araştırmaya göre ABD'de yapay zekâya en açık mesleklerde 22-25 yaşındakilerin istihdamı, daha az açık mesleklerdeki yaşıtlarının gidişatının yaklaşık yüzde 19 gerisinde. Kapı dışarı edilen değil, içeri alınan azalıyor.

Çırağı olmayan ustanın yerine kimse gelmez

Geçen yıl low-code yazımda "Michelin yıldızı hâlâ gerçek şeflerin elinde" demiştim. Hâlâ öyle. Ama mutfağa alınan çırak sayısı azalıyor.

Anadolu'nun usta-çırak geleneği bunun neden tehlikeli olduğunu tek cümlede anlatır: Çırağı olmayan ustanın yerine kimse gelmez. Bugün "bu işi zaten yapay zekâ yapıyor" deyip genç almayan şirket, on yıl sonra yapay zekânın yaptığını denetleyecek ustayı bulamayacak.

Türkiye için mesele daha da yakıcı. TÜİK'e göre 15-24 yaş arasındaki gençlerimizin yüzde 23,3'ü ne okulda ne işte. Öte yandan aynı araçlar, Erzurum'daki üç kişilik bir ekibin dünyaya ürün çıkarabileceği bir dönemi de başlatıyor. Bu pencereden geçmenin yolu belli: Gençlere cevabı ezberlemeyi değil, makinenin cevabını sorgulamayı öğretmek.

Sonuç olarak elimizde bir kehanet değil, bir ölçüm var. Cetvel 16 saatte bitti; eğrinin durduğuna dair ise hiçbir işaret yok. Asıl soru şu: Sizin işinizin kaç saati bu eğrinin altında kalıyor?

Kaynaklar