Bazen bir tehlikenin ortadan kalktığını düşünürüz. Oysa ortadan kalkan tehlike değil, ona karşı alınan önlemler vardır. İşte insanın en büyük yanılgılarından biri de tam olarak budur: Bir sorunla karşılaşmıyorsak o soruna karşı mücadele etmeye artık gerek olmadığını düşünüyoruz.
Önleme paradoksu olarak ifade edilen bu durum, alınan tedbirlerin başarısı nedeniyle tehdidin görünmez hale gelmesi ve zamanla bu tedbirlere duyulan ihtiyacın sorgulanmaya başlanmasıdır.
Bir çobanın kangal türü bir köpeği varmış. Anti-kurt diyebileceğimiz türden. Görüntüsü bile kurtları savmak için yetermiş. Köyün de nöbetini tutan bu köpek, tehlikeyi sezer sezmez havlamaya başlarmış. Tehlikenin yaklaşmasına paralel olarak da havlamasına hem hız hem de volüm katarmış. Bu özelliği nedeniyle de kurtlar köye bir konak mesafesi de yaklaşmazmış.
bir gün köylüler kendi aralarında “Madem kurtlar yok ve kurtlar köyümüze de yaklaşmıyorlar biz neden şu köpeğe et veriyoruz. Sanki boşu boşuna onu besliyoruz” demişler. O günden sonra köpeğin yemeğini et cinsinden kısmaya başlamışlar. Arta kalan artıkları, kuru ekmek vermeye başlamışlar.
Köpek: “Madem öyle işte böyle” dercesine o da havlamalarını da köyün etrafında attığı turları da yarı yarıya indirmiş. Dağın aç kurtları köydeki sessizliği, eksi köpek hareketliliğinin azlığını fark etmişler ve bir operasyona girişmişler. Operasyon, başarılı geçmiş, birkaç hayvan kapmışlar köyden.
Ertesi gün köyün en çok konuşulan meselesi bu olmuş. “Köpeğe verdiğimiz o azıcık yemek de fazlaymış. Bu köpek bir kuruşa yaramıyor. En iyisi biz bunu satalım” demişler. Pazara götürüp satmışlar.
Köpeğin gidişinden sonra bizim kurtlar köydeki derin sessizliği hemen fark etmişler. Kurtlar son kontrollerini yaptıktan sonra da köylülerin ağıllarını adeta paylaşarak bir koyun-keçi katliamı gerçekleştirmişler. Köy yasa bürünmüş.
İşin ilginç tarafın uzun uzun bir aranın ardından kurtların neden köye geldiği daha önce neden gelmediği sorusu kimsenin aklına gelmemiş. Kurtların gelmemesinin sebebi, köpeğin varlığı ve sürekli devam eden mücadelesiydi ama köylüler farkında değildi.
İşte buna önleme paradoksu denir. İyi önlenen bir tehlike hiç yokmuş gibi görünür. Bu hikâye, hayatın pek çok alanında karşılaştığımız önemli bir düşünce hatasını ortaya koyuyor.
Bir güvenlik sistemi çalışıyorsa hırsızlık yaşanmayabilir. Bir sağlık politikası başarılıysa hastalıkların görülme sıklığı azalabilir. Bir öğretmenin ilgisi sayesinde öğrenciler başarısızlıktan uzak kalabilir. Bir yöneticinin aldığı tedbirler sayesinde kurumda kriz çıkmayabilir.
Ancak zamanla insanlar, ortaya çıkan olumlu tabloyu görürken bu tablonun oluşmasını sağlayan emeği ve önlemleri maalesef unutuyor. Bu hikayeden şu dersleri çıkarabiliriz:
1-Sorunun olmaması, önlemin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Bir tehlikenin ortaya çıkmaması, onu engelleyen mekanizmanın başarılı çalıştığının göstergesi olabilir.
2.çGörünmeyen emek, değersiz emek değildir.
Bazı insanlar ve sistemler, başarılarını sorun çıkarmayarak gösterir. Onların kıymetini anlamak için mutlaka bir felaket yaşanmasını beklememeliyiz.
3. Başarı, bazen gerçekleşmeyen olaylarda gizlidir.
Önlenmiş bir kaza, engellenmiş bir kriz veya yaşanmamış bir felaket de önemli bir başarıdır.
4. Caydırıcılığı hafife almayın.
Bir tehdidin harekete geçmemesi, karşısında güçlü bir engel bulunduğundan kaynaklanabilir.
5. Bugünkü huzur, yarın da güvende olacağımızın garantisi değildir. Şartlar değişebilir, tehditler yeniden ortaya çıkabilir. Bu nedenle tedbir ve dikkat süreklilik gerektirir.
6. Bir sistemin değerini yalnızca maliyetine bakarak ölçmeyin. Bazen bir güvenlik görevlisine, bir öğretmene veya bir denetim mekanizmasına ayrılan kaynak, çok daha büyük kayıpları önler.
7. Kısa vadeli tasarruf, uzun vadeli felakete dönüşebilir.
Önlemlerden tasarruf etmek başlangıçta kazanç gibi görünse de ileride çok daha ağır bedeller doğurabilir.
8. Bir başarısızlığı değerlendirirken geçmişteki katkıları unutmayın. Bir sistemin zayıflamasında sizin aldığınız kararların payı olabilir. Önce kendi sorumluluğunuzu sorgulayın.
9. Tedbir almak kadar tedbiri sürdürülebilir kılmak da önemlidir. Başarıya ulaşmış bir sistemi korumak, onu geliştirmek ve değişen koşullara uyarlamak gerekir.
10. Bir felaket yaşanmadan önce düşünmeyi öğrenin.
Akıllı insan, yalnızca yaşadığı olaylardan ders çıkaran değil, başkalarının yaşadığı felaketlerden de önceden sonuç çıkarabilen insandır.
Kısacası:
Bir güvenlik görevlisinin başarısı, yakaladığı hırsızların sayısıyla değil, caydırıcılığı sayesinde önlediği hırsızlıklarla da ölçülmelidir.
Bir doktorun başarısı yalnızca iyileştirdiği hastalarda değil, aldığı tedbirlerle hastalanmasını önlediği insanlarda da saklıdır.
Bir toplumun aklı, felaket yaşandıktan sonra ne kadar üzüldüğüyle değil, felaket yaşanmadan önce ne kadar tedbir alabildiğiyle ölçülür.
Ve unutmayalım: Kurtların köye gelmemesi, köpeğin gereksiz olduğunu değil, görevini başarıyla yaptığını gösteriyordu.